یادی خوش از سال های نه چندان دور سیستان

 

 

 

 

 

به نام خدا

                         یاد آن روز که هامون آب داشت                 آسمان سیستان مهتاب داشت

                        دست ها تفسیر عشق و شور بود                   خنده ها رنگ زلال نور بود

                         پنجره در پنجره احساس بود                         زابلستان در شمیم یاس بود

 images (1)

آنچه از دير باز سيستان را زبان زد عام وخاص كرده بود اينكه از سيستان به عنوان انبار غله ياد مي كردند قابليت كشت چندين محصول از خصوصيات بارز زمينهاي منطقه سيستان بحساب مي آمد . وجود آب كافي در منطقه وسيلابها كه در تمام فصول سال در منطقه جاري بود بيشتر اين زمين ها به زير كشت مي رفت واشتغال ساكنين سيستان را فراهم مي نمود . در گذشته كمتر زميني در فصل هاي خاص وجود داشت كه بدون كشت وزراعت باشد در اين فصول از سال سيستان سرسبز وبا نشاط بود . هندوانه و خريزه سيستان به اقصي نقاط ايران صادر مي شد وكيفيتي به مراتب بيشتر از نمونه مشابه کنونی داشت كه ناشي از مساعد بودن زمين هاي مزروعي در منطقه سيستان بود.

تداوم خشكسالي چندين ساله باعث شد تا كشاورزي سيستان با مشكلات عديده اي روبرو گردد . بسياري از باغات انگور در منطقه از بين رفت زمين ها به شوره زاري تبديل شدند . واقتصاد خانواده هاي كشاورز دچار تغييرات عمده اي شد .

اين روزها با برنامه ريزي هاي صورت گرفته چندسال اخیر ميتوان تا حدودي خاطرات گذشته سيستان را در اذهان زنده كرد چراكه بسياري از زمينها به زير كشت گندم وجو رفته وچهره سيستان را تا حدودي دگر گون كرده است .

ولی باز کمبود هایی به وضوح حس می شود . به طور مثال در مسیر زابل و زهک  تمام زمینهای اطراف پوشیده از پلاستیک های زباله است . در شهرهای بزرگ مسئولان به همراه دانشجویان یک دانشگاه ، خود  به عنوان یک اقدام نمادین به مناطق رفته و اقدام به جمع آوری اینگونه زباله ها می نمایند .

بدون شك دامداري ودامپروري در سيستان از اهميت خاصي برخوردار بوده وتاثير هامون را ميتوان از اركان اساسي اشتغال مردم منطقه در گذشته دانست . گاو اصيل سيستاني كه اكنون تنها نامي از آن باقي مانده است ونسل آن در انقراض كامل بسر مي برد بعنوان برترين گوشت قرمز ايراني از اهميت خارق العاده اي برخوردار بود .

دامداران ، بي نياز از مواد پروتئيني و لبنياتي همانند )دوغ ، ماست ، كره محلي ، و(…. نيازمنديهايي سايرين را نيز تامين ميكردند . در زمان پر آبي هامون دامداران ، حاشيه نشينهاي اصلي آن در مناطقي همچون                   ( تخت عدالت ، ملا دادي ، سراواني وسر سنگ) بودند . چه بسا كه تعداد زيادي نيز در جزيره هاي                    ) تختكها( همچون ) درد دل ، لورگ باغ ، دكِ گز و… )در قلب هامون ونيزارها سكونت داشتند . آنان براي تغذيه دامها هيچگونه مشكلي نداشتند چراكه نيزارهايي موجود در منطقه چراگاه مناسبي براي دامها بشمار ميرفت . تعداد گاوهاي يك دامدار در آن زمان به بيش از 100 راس هم ميرسيد كه با تداوم خشكسالي وعدم وجود تغذيه مناسب دامداران نيز مجبور به فروش گاوهها شدند .
بطوريكه اكنون به ندرت ميتوان خانواده اي را يافت كه بيش از 2 الي 3 راس دام را نگهداري نمايد . آن هم با دريافت وامهاي خود اشتغالي بنگاههاي زود بازده .

 images

وقتي گاوهها وگوساله ها كه از صبح بدون هدايت كردن وارد نيزار شده بودند ودر غروب آفتاب گله ، گله (گوروم ، گوروم ) به خشكي باز ميگشتند . به همراه دود ناشي از تنورهاي پخت نان  و دودي كه به جهت فرار پشه ها ايجاد شده بود وبوي كباب ماهي تنوري و… همه جا را فرا گرفته بود همرا با شرجي شدن هوا در لا به لاي نيزارها وپشه بندهايي كه به رديف ايجاد مي شد همه وهمه خاطرات خوش آن روزها بودند .

 Woman_-baker_-Dolatabad_village_Sistan_Baluchestan1

اما امروز به وضوح خبری از این خاطرات نیست در سطح شهر بوی نا مطبوع فاضلاب مخصوصا در ساعت  8 تا 9 شب فضا را به خصوص فاصله میدان امام انقلاب تا میدان گاراژ را پر می کند .بیشتر کوچه  وخیابان ها تاریکند و در تماسهای مکرر با شرکت برق می گویند کابل نداریم باید از زاهدان کابل برسد . دامهای باقیمانده موجودی که جهت چرا برده می شوند از ذرات پلاستیک خرد شده و کاغذ ها تغذیه می کند و در چرخه غذایی تمام این مواد به بدن ما وارد خواهد شد.

در باره هامون مطالب بسيار زيادي نوشته اند . فقط لازم است هامون را در گوگل وساير منابع جستجو نمائيد مطالب بسياري خواهيد يافت . اماآنچه مهم است اين كه :از گذشته هايي دور هامون نقش مهم وحياتي در زندگي مردمان منطقه سيستان داشته است چه آناني كه ارتباط مستقيم با هامون داشته اند تا ساير ساكنان سيستان .

هامون از دير باز بعنوان مهمترين منبع درآمد براي صيادان ، دامداران ،كشاورزان وغيره حائز اهميت بوده است . خشكسالي دهه 40 كه چندين سال بطول انجاميد و باعث شد تا تعداد كثيري از ساكنان سيستان به نقاط ديگركشور از جمله تر كمن صحرا كوچ كنند را نمي توان از ياد برد اما آنچه قابل توجه بود اينكه پس از احياء مجدد هامون تعدادي از اين افراد مجددا به سيستان بازگشتند زيرا با جاري شدن دوباره آب در هامون تمام اركان اساسي ، رونقي دوباره يافت .

و اين مساله حكايت از اهميت بسيار زياد تالاب هامون وتاثير گذار بودن آن در زندگي مردم سيستان داشت
طوايف متعددي با هامون در ارتباط بودند وقتي خانواده هاي صياد با شكار پرندگان ، صيد ماهي ، حصير بافي و غيره امرار معاش مي نمودند . به تبعيت از آن افراد ديگري كه در جهت فروش پرندگان و يا فروش حصير ها با آنها دخيل بودند از سود حاصل از ان بهره ميگرفتند . تا جائي كه حصير(پرده خولكي ) سيستان به شهرهاي متفاوت ايران وحتي زماني به خارج از كشور هم صادر مي شد ونه تنها در ايجاد اشتغال ساكنين سيستان بلكه ساير مناطق نيز تاثير گذار بود .

اين روند طبيعي تا اواسط دهه 60 ادامه داشت تا اينكه پس از خشكسالي كوتاه مدتي كه اتفاق افتاد و بخشهايي از هامون همچون قسمتي از صابري و منطقه كوه خواجه را تحت تاثير قرارداد مجددا” هامون پر آب گرديد اما با يك تفاوت عمده نسبت به قبل به گونه اي كه پس از آن ريشه ني ها وتوتها در منطقه كوه خواجه كه نيزارهايي سر به فلك كشيده اي داشت بطور كلي از بين رفت . هرچند عوامل زيادي در ازبين رفتن نيزارها عنوان گرديد .كه برخي تاثير طوفانهاي شديد وگروهي نيز وجود گونه هاي متفاوتي از ماهيان جديد همچون   آمور را علت اصلي مي دانستند . كه صد البته مورد دومي معقول تر به نظر ميرسيد زيرا اين نوع از ماهيان گياه خوار بودند وبه محض بيرون آمدن ني ها وتوتها از زير گل ولاي درياچه بعنوان مواد غذايي از آن استفاده مي كردند كه متاسفانه نابودي كامل نيزارها را به همراه داشت .

اما امروزه چند کافه در سطح شهر باعث شده جوانان کلافه از بیکاری که برای اتلاف وقت گرانبهای خود به این کافه ها پناه برده و سلامتی خود را دود کرده و به هوا بفرستند .

 ای دل غافل چه باید گفت آیا واقعا دیگر باید چهره قدیمی شهر را برای همیشه فراموش کرد؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

 

 دانلود فایل pdf

 شعر از : محمدرضا ناروئی خندان

 

نویسنده: یک شهروند

درباره‌ی مدیر

همچنین ببینید

اولتیماتوم فرماندار هامون به روسای ادارات این شهرستان جهت پیگیری جدی مصوبات سفر وزیر کشور به هامون

جلسه شورای اداری شهرستان به ریاست  مهندس علیرضا کیخا فرماندار هامون و حضور ائمه جمعه …

3 نظر

  1. درود بر شما.
    حال این روزهای سیستان بسان مریضی است که کارش از مسکن گذشته و جراحی نیاز دارد.
    با این شرط که شاید از زیر جراحی هم زنده بیرون نیاید.
    مگر خدا ما را دریابد.

  2. با سلام 
    مدیز محترم سایت خواهشی دارم که اگر انجامش دهید تضور می کنم بسیاری راضی تر و خوشحال تر شوند . این پیشنهاد اینست . دز سایت پر بار تان نمایشگاه عکسی از گذشته سیستان ترتیب دهید تا کسانی که عکسی از گذشته سیستان دارند که جنبه عمومی دارد به شما تحویل دهند و جنابعالی آن را در نمایشگاهتان به نمایش بگذارید .متشکرم .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تصویر امنیتی * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.